Als dokter ben ik er aan gewend mensen te onderzoeken en te behandelen. Iedere dag weer, al vele jaren achter elkaar. Uiteraard probeer ik me in te leven in de persoon die ik voor me heb. Probeer ik in te denken hoe het voelt, waar er eventueel pijn kan zijn, maar ook gêne of schaamte.
Gêne of schaamte bij de huisarts
Dat laatste is iets heel persoonlijks. Er zijn mensen die soms in de spreekkamer al hun kleren uitdoen om iets te laten zien, nog voor we het verhaal duidelijk hebben en naar de onderzoeksbank gaan. Er zijn ook mensen die klachten hebben, maar uit schaamte weigeren zich na te laten kijken. Er tussenin zitten heel wat variaties, waarvan ik waarschijnlijk maar een klein deel meekrijg. Want hoeveel mensen zullen toegeven dat ze zich schamen, of dat ze gêne ondervinden bij het zich letterlijk bloot geven?
Jezelf blootgeven
Zelf schrok ik van het gevoel dat het me bloot geven gaf, toen ik voor iets eenvoudigs als een medische keuring voor een verzekering naar een arts moest. Het stelde niets voor, een basaal lichamelijk onderzoekje, waarvoor ik me wel tot op mijn onderbroek moest uitkleden. Gewend als ik ben om aan de andere kant van de stethoscoop te zitten, vond ik het maar gek, beluisterd, beklopt en gemeten te worden.
Ik voelde mij gereduceerd tot een object, een “ding”. Maar tegelijkertijd voelde ik me ook vreemd, om als subject, als individu zo bloot en kwetsbaar daar in die behandelkamer te zitten. Ik heb er later wel over nagedacht. Als je als gezond persoon je al zo beschaamd voelde, hoe zou het dan zijn om met een ziekte, of angst voor een ziekte of afwijking, bij een dokter te moeten zitten?
Omgaan met schaamte
Het is onze taak als dokter, om rekening te houden met gevoelens van schaamte. We moeten daar op zijn minst ons best voor doen, hoe moeilijk het soms ook is. Maar wat kun je nu zelf met zo’n gevoel? Een paar overwegingen:
Benoem het
Spanning wordt minder op het moment dat je het even benoemt. En misschien heeft de dokter het net wat minder in de gaten dan zou moeten, dan kan die er toch een beetje rekening mee houden.
Denk na
Soms helpt het om je brein een handje te laten helpen: hoeveel blote mensen, billen, penissen, vagina’s ziet zo’n dokter niet per dag? Al met al geldt dat dit zijn of haar werk is!
Vraag privacy
Dat zou een vanzelfsprekendheid moeten zijn, maar is het lang niet altijd: vraag gelegenheid om je voor het aan- en uitkleden op zijn minst even achter een gordijn of deur terug te mogen trekken.
Iemand anders?
Heb je iets heel specifieks waarvoor je liever bij een vrouwelijke of mannelijke dokter wilt? Soms is er een huisarts in opleiding of vervangend arts in de praktijk van het andere geslacht. Misschien kun je daar voor kiezen?
Laat het er zijn
Misschien niet zo vanzelfsprekend, maar geef ruimte voor dat gevoel van schaamte dat er is. Laat het er zijn. Bekijk het met mildheid, druk het niet weg, maar maak het ook niet groter dan nodig.
Lastig maar nodig
Jezelf bloot geven bij een dokter, fysiek of emotioneel, is soms lastig. Maar het is soms gewoon nodig. Hopelijk leert dit stuk je dat een dokter dat ook wel snapt. En dat je er zelf iets mee kunt. Zodat het hopelijk iets minder zwaar voor je is.
Wanneer ik bij een dokter kom, verwacht ik dat er goed nota van me wordt genomen. Ik heb er totaal geen moeite mee om naakt het onderzoek te moeten ondergaan; immers het is voor jouw gezondheid. Het is ook niet het eerste naakte lichaam, dat een dokter ziet.
Ik ben enorm veel problemen met uitkleden bij arts. Ik omtwijk dit al zo goed las ik kan. In mijn jeugd weigeren uitkleden bij schoolarts. Ik vond het weerzinwekkend dat je als jong gezond meisje in je blote borsten moet lopen terwijl je moeder en verpleegkundige en arts naar je staan te kijken. Slechte ervaring in mijn jeugd bij gyneacoloog. 30 jaar deze onderzoeken vermeden. Nu ben ik 50 + en heb ik borstkanker. De onderzoeken zijn een hel. Moet geopereerd worden en doe erg mijn best. Neem handoekjes mee zodat ik geen gesprekken hoef te voeren terwijl je halfnaakt staat. Vraag of mensen die niet nodig zijn bij onderzoek, weg te gaan. En nu zeiden ze lucraak of ik even naar een medisch fotograaf wil gaan. Ik heb dit geweigerd. Afschuwelijk hoe onverschillig er met je intimiteit omgegaan wordt.
schaamte is een beschermingsmechanisme. het is onnatuurlijk om jezelf zo kwetsbaar te maken. daarom zegt je gevoel dat het fout is. vaak worden mensen van jongs af aan getraind hun gevoel te negeren en te doen wat de persoon in de machtspositie hen zegt. deze programmering werkt echter niet bij iedereen. een teken dat je sterke instincten en een sterke wil hebt. niks mis mee. in andere gevallen kan deze programmering falen als de persoon in de machtspositie het vertrouwen beschaamt. zeker als dit gebeurd op jonge leeftijd. schaamte is instinct en het zijn dus juist de mensen die het niet voelen die eigenlijk defect zijn. het gebroken paard effect.