Drie stappen: weten, voelen en doen

Als werkpsycholoog coach en train ik mensen die werken om hun mentale fitheid te verbeteren. De ervaring leert dat iedereen zichzelf kan verbeteren en dat het zelfs vrij gemakkelijk is om je relaxter te voelen en makkelijker te werken. Daarbij zijn drie stappen van belang, namelijk weten, voelen en doen.

Weten

‘Weten’ (kennis van je hersenen) is van belang omdat je met kennis van hoe je hersenen werken veel betere beslissingen kunt nemen over welk gedrag goed voor je is en wat niet.

Voorbeelden van weten zijn:

• Mensen kunnen goed met kortdurende spanning omgaan, dat is soms ook wel fijn. Lang aanhoudende spanning is echter schadelijk voor de psychische en fysieke gezondheid.
• Symptomen van overmatige spanning zijn moeite met concentreren en geheugen, lichtgeraaktheid, hoofdpijn, kortademigheid, druk op de spieren in nek, en borst.
• Verschillende activiteiten worden door verschillende delen van de hersenen aangestuurd. Je kunt bepaalde delen van de hersenen ontlasten door de andere delen aan de gang te zetten. Piekeren kun je niet op commando stoppen, maar je kunt het uitdoven ervan in gang zetten door andere hersenprocessen te activeren, bijvoorbeeld door te gaan bewegen of door iets creatiefs te gaan doen. Bij beweging worden bovendien stofjes in het lichaam aangemaakt die het humeur verbeteren. 

Voelen

‘Voelen’ is van belang omdat je met je gevoel kunt herkennen welke situaties voor jou persoonlijk belastend zijn (dat verschilt per persoon) en wanneer de grens bereikt is.

Voorbeelden van inzet van gevoel zijn:

• Aan je ademhaling, humeur en concentratievermogen kun je spanningsvolle situaties herkennen.
• Door te letten op je gemoedstoestand aan het eind van de dag, kun je de spanning die op de dag ervaren is meten.
• Ook aan fysieke klachten als druk op de borst, pijn in nek en schouders en hoofdpijn kun je de ervaren belasting vaststellen.

Doen

Tenslotte is ‘doen’ belangrijk omdat het voor het verbeteren van de mentale fitheid nodig is ook je gedrag te veranderen. En verandering gaat niet vanzelf, maar vraagt initiatief en discipline. Daar staat overigens tegenover dat een grotere mentale fitheid erg veel oplevert: je voelt je vrolijker, hebt meer energie en wordt vaak effectiever in contact met anderen.

Voorbeelden van ‘doen’ zijn:

• Met het bijhouden van een dagboek met steekwoorden en waarderingen van de gemoedstoestand tijdens de (werk)dag kan tot in detail worden bepaald welke situaties stress en juist ontspanning geven.
• Vervolgens kunnen stressvolle omstandigheden worden aangepakt, gerelativeerd of vermeden.
• Door regelmatig te bewegen, iets creatiefs te doen, of ontspanning te zoeken bij andere mensen kunnen de delen in de hersenen die onder spanning staan rust krijgen, waardoor ook het algehele gevoel van spanning afneemt.