Wat is obesitas?

Over wat obesitas nu precies is, heerst namelijk nogal wat verwarring. Sinds het TV-programma Obese – waarin mensen met extreem overgewicht onder begeleiding trachten af te vallen – is de term ‘obesitas’ merkbaar bekender geworden. Tegelijkertijd weten weinig mensen wat de normen daarvoor zijn en wordt het dan ook vaak geassocieerd met het extreme overgewicht van de kandidaten van Obese.

Als norm voor obesitas – andere termen zijn vetzucht of zwaarlijvigheid – wordt voor volwassenen een BMI van 30 aangehouden. De BMI (Body Mass Index) is uit te rekenen door het gewicht te delen door de lengte in het kwadraat. Stel: iemand weegt 80kg en is 1,60m lang, dan is zijn BMI 80/(1.60×1.60) = 31.25. Deze persoon is dus volgens de normen obees. Men spreekt van ‘morbide obesitas’ wanneer iemand een BMI heeft van 40 of meer.

Is obesitas een ziekte?

Ja en nee. Volgens de Wereldgezondheids organisatie WHO is obesitas een chronische ziekte waarbij er een zondanige overmatige vetstapeling in het lichaam bestaat dat dit aanleiding geeft tot gezondheidsrisico’s. Maar obesitas, louter uitgedrukt in de BMI, zegt relatief weinig over iemand zijn gezondheid en fitheid. Daarom is recent ook de ABSI-formule ontwikkeld. De ABSI (A Body Shape Index) combineert de BMI met de buikomvang. De buikomvang zegt namelijk veel over het buikvet; en buikvet wordt geassocieerd met een verhoogd risico op onder meer diabetes en hart- en vaatziekten. Maar het gegeven blijft dat iemand met een te hoge BMI en een te hoge ABSI een prima conditie kan hebben. Hiervoor geldt het ‘fat-but-fit’ principe. Ofwel: veel bewegen in combinatie met geen tot weinig risicofactoren in de familie zegt meer over iemand zijn gezondheid dan de standaard getalletjes.

Is obesitas dan wel een probleem?

Zeker en vast. Vanuit de Verenigde Staten kwamen recent de cijfers dat in 2030 in elke staat minimaal 44% obees zou zijn. In 1990 was dit nog ‘maar’ 12% en in 2009 ruim 35%. De stijging is gigantisch. Het is zeker niet aannemelijk dat iedereen ‘fat-but-fit is. Het aantal mensen met obesitas is dus vrij eenvoudig vast te stellen. Moeilijker is vast te stellen hoeveel mensen ziek worden en hoeveel mensen er overlijden aan de directe gevolgen van hun extreme overgewicht. Bij ziekte gaat het namelijk niet eens alleen over ‘zichtbare’ ziektes zoals hart- en vaatproblemen, gewrichtsklachten en hart en vaatziekten, maar ook over kwaliteit van leven. Wat de precieze kosten zijn van de obesitas-epidemie is speculeren. Er zullen nu mensen zijn die zeggen: “Ja, maar Nederland is Amerika niet. Hier komt dat niet zo ver”. Deze mensen wil ik er fijntjes aan herinneren dat ‘men’ dat een jaar of 20 geleden hetzelfde zei. En zie: de snel stijgende trend van overgewicht en obesitas is ook hier een feit. Het is te hopen dat de overheid de ernst hiervan in ziet en actief gaat investeren in een preventief beleid.