Voedselovergevoeligheid, voedselintolerantie, voedselallergie. Al deze termen worden, zeker in de media, vaak door elkaar gebruikt. In werkelijkheid betekenen zij iets anders. Voedselovergevoeligheid is de overkoepelende naam voor alle mogelijke intoleranties voor voeding.

Voedselovergevoeligheid kan grofweg ingedeeld worden in twee varianten: voedselallergie en voedselintolerantie.

Wat is nu precies het verschil?

Over het algemeen kan gezegd worden: bij een allergische reactie is het immuunsysteem betrokken en de reactie kan zich uitspreiden over het hele lichaam. Bij een voedselovergevoeligheid is het immuunsysteem niet direct betrokken en de allergische reactie beperkt zich meestal tot één orgaan (bijvoorbeeld de huid).

Voedselallergie

Bij een voedselallergie is dus het immuunsysteem betrokken. Het lichaam valt een eiwit uit de voeding aan alsof het een gevaarlijke stof is. Een voorbeeld is een allergie voor pinda: het immuunsysteem heeft bij iemand eenmalig een ‘foutje’ gemaakt door het eiwit in de pinda te markeren als ‘gevaarlijk’. Dit is wat genoemd wordt sensibilisatie. Het lichaam maakt op dat moment antistoffen genoemd immunoglobulinen aan. Op dit moment is er nog niet zoveel aan de hand. Maar wanneer die persoon de volgende keer een pinda eet valt het immuunsysteem massaal het pinda-eiwit aan en een allergische reactie is feit.

De immunoglobulinen (IgE) die voor de aanval verantwoordelijk zijn bevinden zich op speciale cellen: mestcellen. Deze mestcellen zijn door het hele lichaam verspreid. Hierdoor is een allergische reactie vaak niet beperkt tot één plek. De reactie spreid zich over het hele lichaam uit. Want wanneer het eiwit uit de pinda aan het IgE op de mestcellen bindt, komt er een stof vrij die histamine heet. Dit histamine veroorzaakt klachten uiteenlopend van huidklachten (jeuk,galbulten, eczeem) tot angio-oedeem (zwellingen in het gezicht) en maag-darmklachten; en van luchtwegklachten (benauwdheid, hoesten, niezen) tot oogklachten (tranen, zwelling, roodheid) en in het ergste geval een anafylactische shock (luchtwegen worden vernauwd wat leidt tot zuurstoftekort).

Wist je dat:
Ongeveer twee tot drie procent van de volwassenen kampt met voedselovergevoeligheid. Onder kinderen is dit percentage iets hoger. Naar schatting kampt vier tot zes procent van de kinderen met een voedselovergevoeligheid.

Wat veroorzaakt een voedselallergie?

De oorzaken van een voedselallergie zijn dus altijd eiwitten in een specifiek product. Dit noemen we allergenen. In essentie kan iemand allergisch worden voor alle soorten voedingsmiddelen. In de praktijk zijn er 14 veelvoorkomende allergenen. Deze moeten als zij in een voedingsmiddel voorkomen ook verplicht op de verpakking worden vermeldt:

• Gluten bevattende granen (tarwe, rogge, gerst, haver, spelt)
• Ei
• Pinda
• Noten
• Soja
• Melk
• Vis
• Schaaldieren (zoals garnaal, krab, kreeft)
• Weekdieren (zoals mossel, oester)
• Selderij
• Mosterd
• Sesamzaad
• Lupine (in bijvoorbeeld vleesvervangers)
• Sulfiet

Voedselintolerantie

De oorzaken van intoleranties zijn divers. Er zijn een aantal verschillende vormen te onderscheiden. Het probleem kan enzymatisch zijn. Dat betekent dat het lichaam onvoldoende capaciteit heeft om een bepaalde stof af te breken. Het meest bekende voorbeeld is lactose-intolerantie. Het lichaam heeft een gebrek aan het enzym lactase. Dit lactase splitst het melksuiker lactose normaal gesproken in twee stukjes: galactose en glucose. Daarna kunnen deze twee deeltjes vanuit de darmwand in de bloedbaan worden opgenomen. Als er onvoldoende lactase is blijft lactose onverteerd in de darm zitten en kan het in de dikke darm leiden tot kramp, opgeblazen gevoel en diarree.
Een voedselintolerantie kan naast een enzymatisch probleem ook ander oorzaken hebben. Sommige mensen reageren op histamine bevattende producten zoals fruitsoorten en vis.

Vaststellen voedselovergevoeligheid

Een voedselintolerantie wordt over het algemeen vastgesteld via een bloedtest. In het bloedbeeld is namelijk te zien hoeveel van de immunogloblulinen IgE zich bevinden. Vaak volgt hierna een eliminatie-provocatieprocedure. Dit betekent dat het product een aantal weken uit de voeding wordt gehaald (eliminatie) en daarna weer wordt geïntroduceerd (provocatie). Voor intoleranties zijn geen standaard bloedtesten. Een eliminatie-provocatieprocedure is vaak de beste methode om een intolerantie vast te stellen. Voor lactose-intolerantie is wel een specifieke test. Dit is een test waarbij in de uitgeademde lucht wordt gemeten in hoeverre het lactose wordt afgebroken. Een gluten-overgevoeligheid (coeliakie) kan worden vastgesteld door middel van een biopt van de dunne darm.

Wat wel en niet eten bij voedselovergevoeligheid

Dat hangt af van waar iemand overgevoelig voor is. Bij een allergie is het noodzakelijk om het allergeen absoluut te vermijden omdat anders het immuunsysteem overprikkelt raakt. Daarnaast kunnen sommige allergenen zoals noten, pinda en vis tot een anafylactische shock leiden. Ook bij coeliakie is het noodzakelijk gluten te vermijden omdat de darmwand ernstig wordt beschadigd. Bij de meeste andere intoleranties worden de voedingsmiddelen vaak tot op zeker hoogt nog verdragen. Iemand met een lactose-intolerantie kan bijvoorbeeld best een klein schaaltje yoghurt eten maar twee glazen melk is dan teveel. Het is zowel bij een intolerantie als allergie altijd verstandig om een (gespecialiseerde) diëtist te raadplegen voor deskundig voedingsadvies.

---